Yazar: cokgezen

Hollanda’yı nasıl biliriz sorusunun cevabını kanallar, bisikletler ve laleler diyarı olarak veririz çoğunlukla. Gerçekten de Hollanda suyun ve toprağın ülkesidir. Yaşayan herkes bu iki unsurun önemini bilir ve öyle yaşar bu güzel ülkede. Uçaktan baktığımızda yukarıdan gördüğümüz o düzenli tarım alanları ve kentler aşağıda aynı şekilde devam eder. Sokaklarında dolaşmaya başladığımız zaman ise aslında tarihinde aynı oranda korunmaya çalışıldığını ve modern yaşamın tarihi doku ile birlikte süregeldiğini açıkça görmekteyiz. Sanırım Hollanda kentlerinde beni en çok etkileyen şey tarihin günlük yaşamın bir parçası olması ve modernleşme adı altında tarihi yok sayma ve hatta yok etme derdine düşmemiş olmaları oldu. Amsterdam doğal olarak turizmin kalbi konumunda.

Kanalları, dar sokakları, eğlence mekanları ve tarihi ile dünya turizminde bir marka zaten. O ağzımıza pelesenk olmuş ama asla uygulayamadığımız sürdürebilirlik kavramı için çok güzel bir örnek. Bir çoğunuzun gördüğü ve bildiği bir kent dolayısı ile oradan biraz uzaklaşıp farklı noktalara gitmek bizim için iyi olabilir. Hollanda’ya gidiyorsanız ülke içi ulaşım harika bir tren yolu sistemi ile birbirine bağlanmış durumda sürekli ve aksamayan tren seferleri ile alternatif rotalar oluşturup kentler arası ve hatta ülkeler arası dolaşabilirsiniz. Bizim artık kara yolunda çok kullanmayı tercih etmediğimiz otobüs seferleri ile Avrupa’da birçok ülkeye seferde bulunabiliyor. Bunun dışında bisiklet bu ülkenin olmazsa olmazı. 32.000 kilometreden fazla bisiklet yolu ve rotaları ile Hollanda gerçek bir bisiklet ülkesidir. Maastricht, güney ve batıda Belçika ile doğuda Almanya arasında yer alan Limburg eyaletinin başkentidir. Belçika sınırında ve Meuse Nehri’nin her iki tarafında Almanya’dan çok yakın bir konumda yer alan bu şehir, zengin tarihi ve kültürüyle tanınan çok güzel bir kent.

Tren garından çıktığınızda sizi tarihi sokaklar karşılıyor. Maastricht, Hollanda’nın Nijmegen ile birlikte en eski iki kentinden biri konumunda. Roma döneminden beri sürekli olarak iskan edilmiş, bir Roma yerleşiminden dini bir merkeze, bir garnizon şehrine ve erken bir sanayi şehrine dönüşen bir kent. Meuse nehrinin stratejik konumu sebebiyle çağlar boyunca saldırılara uğramış en sonunda da kitaplara ve filmlere konu olan nehir üzerindeki köprüler dolayısı ile ikinci dünya savaşı sırasında Müttefik ve Alman güçlerinin ağır çatışmalarının yaşandığı nokta durumunda burası. Özellikle benim gibi İkinci dünya savaşı meraklılarının özel rotalar oluşturup gezebileceği bir hat burası Hollanda-Belçika ve Almanya. Nehir üzerinde sürekli olarak gezinti tekneleri ve gemileri bulunmakta bunlara binerek keyifli bir nehir turu atmak mümkün. Maastricht diğer Hollanda kentlerinde olduğu gibi harika kiliseler ve katedrallerin olduğu bir şehir, özellikle şehrin içinde yer alan Aziz Servetus bazilikası ve hazineleri , Van Onze (Deniz Yıldızı Meryem Ana) Kiliseleri Romanesk dönem kiliseleri olarak göze çarpmakta. Kiliselerin içinde yer alan tarihi sanat eserleri ahşap işlemeciliği gerçekten harika durumda. Her iki Bazilikanın hayranlık uyandıran karışık mimarisi gerçekten ilgi çekici.

Romanesk, Barok ve Gotik tarzların bir karışımı bu yapılar kent merkezinde bulunmakta. Kentin ara sokaklarında dolaşırken ufak dükkanlarda aradığını birçok şeyi bulabilmek mümkün. Zaten Maastricht pazarları ile ünlü bir kent aynı zamanda. Antika, mobilya ve taze gıda ürünleri için haftanın belirli günlerinde pazarlar kurulup alışveriş imkanları yer almakta. Cuma günleri kurulan Balık pazarı, haftanın iki günü kurulan Organik Pazar ve Cumartesi günü kurulan bit pazarı en ünlü pazarları. Kent bir kültür ve sanat kenti. Dünyaca ünlü orkestra şefi Andre Rieu, kentin gururu durumunda. Burada doğmuş olan şefin bizim gittiğimiz tarihte kendi kurmuş olduğu orkestrası olan Johann Strauss ile kentte konseri vardı ve biletler tükenmişti. Kentte bulunan Bonnefanten müzesi farklı dönemlere ait eşsiz sanat karışımıyla bilinen bir yapı. Müze bir yandan 1200’den 1600’e kadar uzanan etkileyici bir sanat eseri koleksiyonu sergiliyor. Diğer yandan modern ve çağdaş sanat da eserleri de müzede yer almakta. Müzenin Birinci katında, İtalyan, Flaman ve Hollanda resminin yanı sıra müzenin geniş Ortaçağ heykel koleksiyonunu bulunmakta. İkinci katta ise, Amerikan Minimalizmi, İtalyan Arte Povera ve Konsept Sanatına odaklanan çağdaş sanat eserleri sergileniyor.

Tarih ve yaşam demişken şehirde gezerken muhteşem bir kitapçı ile karşılıyoruz, eski Dominik kilisesinin içine kurulmuş olan Dominicanen, bir kitapçıyı gezerken kitaplardan rol çalan mimari yapısı ile nefis bir ortam özellikle gitmenizi tavsiye ederim. Mutfak kültürü bölgede gelişmiş durumda kent içinde birçok kaliteli restorana rastlamak (Michelin yıldızlı olanlarda var) mümkün. Hollanda ve Belçika birası ile ünlü ülkeler ve bira kültürü fazlasıyla buralarada hakim durumda. Maastricht bir zamanlar birçok şehir bira fabrikasına sahip olmakla bilinirdi ancak Brouwerij Bosch kalan tek bira fabrikası. 1970 yılına kadar eski sistem üretimine devam etmiş şu anda gezmek, alım ve tadım yapmak için en uygun yer konumunda.

Bisschopsmolen, Hollanda’nın en eski su değirmeni olarak biliniyor şu anda halen aktif durumda ve burayı ziyaret ettiğinizde fırından taze çıkan ekmeklerden yiyip kendi ekmeğinizi yapmak için un satın alabiliyorsunuz. Hollanda’nın en iyi üzüm bağları Maastricht’te yer almakta. Roma döneminden beri bölgede şarap üretimi yapılıyor. Şehrin hemen dışında Limburg tepeleri olan bilinen ve Jeker vadisinde bir çok üzüm bağı bulunmakta. Bu bağları ziyaret ettiğinizde burada üretilen Pinot Noir, Riesling ve Müller-Thürgau’nun tadına bakabilirsiniz.

Maastricht bilinenden öteyi merak edenler için harika bir kent bence. Tarihin doğa ile harmanlandığı ve gideni mutlu eden bir kent. Yolu Hollanda’ya düşecek dostlar için huzurla gezebilecekleri bir rota. O zaman şimdiden sizlere iyi gezmeler dostlarım…

Orta çağın ünlü seyyahlarından olan İbn Battuta seyahat etmeyi “Yolculuk, önce seni sözsüz bırakır sonra da iyi bir hikâye anlatıcısına dönüştürür.” diye tanımlar. Gezip gördüğümüz hikâyesi olan her coğrafya bizim hayatlarımıza kattığımız muhteşem ayrıntılar ve öğretilerdir. Gördüklerimizi anlayabilmek ve sonrasında topluma doğru anlatıp seyahate teşvik etmeye çalışmak ise eskiden seyyahlara bugün ise biz turizmcilere düşen en miras sanırım. Bu farkındalığa sahip bir grup meslektaşım ile beraber Türsab Gastronomi Komitesi İhtisas Başkanlığının ön çalışmalarını yaptığı ve Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığının davetlisi olarak 5-6 Mayıs 2022 tarihlerinde bir inceleme gezisi yaptık. Özellikle Agro Turizm (Tarım turizmi) üzerine bölgenin bizlere neler sağlayabileceğini görmek, tarım, kültür ve konaklama noktasında ne durumda ne kadar fayda sağlayabileceğini öğrenmek bizler için önemliydi.

Öncelikle şu gerçekten yola çıkmalıyız Hatay binlerce yıldan beri coğrafi konumu öneminden dolayı birçok medeniyetin kavşak noktası olmuş Asya, Hindistan İpek yolunun Akdeniz’e açılan kapısı görevini görmüş. Dinler tarihinin başlangıç noktası olarak kabul edebileceğimiz kadim bir kent. Bereketli toprakları her taşından tarih ve kültür fışkıran bu kentin turizm potansiyeli bakımından sadece yerele değil küresel ölçekte tanıtılması ve pazarlanması gerçeği göz ardı edilemez. Bu güne kadar kültür gruplarının daha merkezi ve bilinen noktalarını tercih ettiği ama bundan sonra Agro Turizm planlamaları ve operasyonları için harika bir destinasyon olacağı kesin. Yolculuğumuzun ilk bölümünde Arsuz’a uğruyoruz. Amanos dağları ve Akdeniz’in arasında kalan bu güzel ilçe 40 kilometrelik bir sahil şeridine sahip. Tarihte en çok bilinen isimleri ise ” Rhosus” ve “Arsous” gibi isimlerle bilinen ilçemiz Arsuz çayının Akdeniz’e döküldüğü noktada merkezini kurmuş. Arsuz çevresindeki doğanın kendisine verdiği nimetleri iyi bilen bir ilçe. Yörede yetişen maydanoz, Türkiye ihtiyacının çok büyük bir kısmını karşılamakta. Bunun buğday, mısır, muz narenciye ağırlıklı olarak yetiştirilirken denizden ise karides ve lagos balığı gibi ürünler sağlanmakta.

Bütün Hatay bölgesinde olduğu gibi zeytin ve zeytinyağı üretimi burada da yapılıyor. Kahvaltıda yediğimiz zeytin salatası kızartılmış peynir ve peynir çeşitleri, mantar ve hamur işleri oldukça doyurucu ve keyifliydi. İlçenin üst kısmında sırtında yer alan Amanos dağlarında ise Kızılçam, Karaçam ve Meşe ormanları bulunmakta. Sonsuz Ateş yada diğer adıyla Yanar Taşlar Amanos dağlarında bulunan bir doğal oluşum. Antik Roma’dan günümüze kadar ulaşan Genç Roma döneminde kalma mezarların ve madenlerin olduğu bölgede bulunan oluşum fay hatlarının üzerinde bulunan kaya gazlarının tutuşması sonucu oluşuyor. Hatay Büyükşehir belediyesinin tamamen kendi imkânları ile başlattığı ve yaptığı Hatay Expo’yu yerinde incelemek üzere Arsuz’da bulunan Expo alanına doğru yola çıktık. Expo: Kültür, tarih, eğitim, sanat, eğlence ve ticaret alanlarında bir olimpiyattır. Dünya sergisi ya da Dünya fuarı anlamına gelen EXPO, yenilikçi paylaşımları ve ilerlemeyi teşvik ederek işbirliğini desteklemeyi ve halkın eğitim seviyesini artırmayı amaçlayan uluslararası bir etkinlik şeklinde tanımlanmakta. Dünya üzerinde farklı şehirlerde rastladığımız ülkemizde daha önce Antalya’da gördüğümüz bu organizasyonun lansman toplantısına İstanbul’da katılmıştık. Arsuz’ da büyük bir alanda bulunan Expo’da farklı milletlerin yemeklerini tadabileceğiniz restoranlar var. Kore, Pakistan, İtalyan, Kıbrıs restoranlarında o ülkelere ait lezzetleri tadabiliyorsunuz. Bunun dışında büyük bir konser alanı, gösteri havuzu ve milletler bahçesi alanları bulunmakta.

Expo merkezi ise Hatay Kisecik bölgesinde bulunmakta. Dev bir alanda kurulu olan Expo’nun içinde açık kapalı fuar alanları şehir ve medeniyetler bahçeleri, tıbbi ve aromatik bitki parkı, kültür ve sanat parkları, çocuk oyun ve gelişim alanları, konser ve etkinlik alanları, ve gastronomi merkezi ve köyü gibi toplumun vakit geçireceği bir çok nokta bulunmakta. Özellikle bizlerin ilgini çeken yer ise tıbbi ve aromatik bitki müzesi ve Çok katlı gastronomi merkezi oldu. Profesyonel mutfak alanları özellikle tadım günleri ustaların elinden yemek yapımları ve eğitim merkezi olarak kullanılmak üzere dizayn edilmiş durumda. Samandağ Hatay’ın Akdeniz kıyısında bulunan dünyanın en uzun 15. kumsalına sahip Asi nehrinin Akdeniz’e döküldüğü noktada kurulmuş olan bir beldemiz, Bütün dünyanın bildiği Samandağ biberi ve dünyada yapılmış olan ilk tünel olan Titus tüneline ev sahipliği yapıyor. Fırtınalı bir Akdeniz akşamında harika deniz ürünlerinden oluşan bir sofrada yemeğimizi yedik. Hatay’da yetişen Pazı, Maydanoz, Dereotu Mandalina gibi ürünler ülke ortalamasında hatırı sayılır bir pazar payına sahip. Pazı %78, Maydanoz % 55 Dereotu %61 ve Mandalina %36 gibi tarımsal ürünlerde gibi yüksek oranlarda üretim sağlanıyor.

İlçede yediğimiz akşam yemeğimizde hem bu ürünlerden hem de karides kalamar ve balık gibi deniz ürünlerinden tatma imkânımız oldu. Özellikle zeytinyağının bölgede yetişen sebzelerde ve deniz ürünlerinde kararında kullanılmış olması tadına doyum olmayan bir sofrayı deneyimleme şansına eriştirdi bizleri. Ziyaretimizde Samandağ bölgesinde bulunan iki önemli tesisi görme ve deneyimleme şansına eriştik. Bunlardan biri Vakıfköy’de yapımı süren Gastronomi Köyü Projesi. Belediyenin ortak olduğu Kadın girişimi kooperatifi tarafından yapılan 24 dönümlük bir yamaç üzerine kurulan olan köyde, toplantı ve eğitim salonu, ev yemekleri restoranı, tatlı evi, kahvaltı evi, taş fırınlı restoran, balık evi, et pişirim ocak başı ve konaklama evleri inşa edilmiş durumda. Hatay mutfağına ait 600 den fazla yemek ve tatlının yaşatılması amacıyla aktif bir çalışma alanı olacak burası. Ayrıca proje kapsamında bir de akademi kurulacak. Kooperatifin aynı zamanda köy içinde el sanatları merkezi bulunmakta burada kadınları ürettikleri dokuma ürünlerini satma şansına erişip aktif olarak ticaret ve sosyal hayatın içinde olabiliyorlar. Aynı bölgede bulunan portakal bahçelerinde Mayıs portakalı toplayıp yiyebilirsiniz. Vakıfköy’ ün üstünde harika bir manzara eşliğinde kooperatife üye kadınların yaptıkları harika yemekler ile dönüş günü akşam yemeği yedik. Özellikle bir içli köfte olan Oruk kızartılarak ve haşlanarak sunuluyor ve tadı harika. Kırmızı biber sumak nar ekşisi ile yapılan Şahudi ve pazı, soğan ve börülceden yapılan Hamid çorbası deneyimlenmeye değer.

Sabah kahvaltısından akşam yemeğine kadar bütün masalarda bulunan Kaytaz’ı unutmamak lazım. Yayladağı Türkiye’nin coğrafi olarak en güneydeki noktası ve 36. Paralele en yakın ilçesi olması dolayısı ile önemli bir noktada. Dağlık ve ormanlık bir alanda kurulu olan ilçede özellikle son dönemde çilek, kültür mantarı, tıbbi ve aromatik bitkiler ve safran yetiştiriciliği yapılmakta. Bu ilçemizde kadın kooperatifi vasıtasıyla bu ürünler aynı zamanda satılıyor. Gezimiz esnasında bizde mini bir çilek hasadı yapma ve tatma şansına eriştik. Kültür mantarı için kurulan tesis ile ise yılın 12 ayı yetiştirme ve toplama şansına erişilebiliyor. Bölge aynı zamanda ciddi miktarda kaliteli keçi yetiştiriciliği ve sütü toplama merkezi olarak kullanılmakta. Suriye sınırında olması sebebiyle Yayladağı sınır kapısının karşısında Suriye’nin Kesep kenti bulunmaktadır. Sınır kapısının olduğu noktada belediyenin bir tesisi bulunmakta burada kahvaltı ve yemek alma olanağı var Özellikle doğa grupları için bu ilçe bir cazibe merkezi olabilir. Bölgede aynı zamanda ciddi bir peynir üretimi mevcut. Süzme yoğurt, çörek otlu peynir, dil peyniri, kızartma peyniri, köy peyniri gibi birçok çeşit peynir ve salça gibi birçok ürünü bulmak mümkün. Sonuç olarak Hatay coğrafyası doğru şekillendirildiği ve detaylandırıldığı takdirde Agro Turizm yapılacak ilk noktalardan biri olma yolunda ülkemizde. Tarım alanlarının fazlalığı, yılın 12 ayı hasat takviminin olması, karadan ve denizden aynı anda ürün alabilme potansiyeli ve lokâsyonla beraber ulaşım imkânlarının fazla olması bölgenin en güçlü yönleri. Halkın ve kamunun gelişime açık olmaları Agro Turizm bu bölge için geleceğin en önemli yatırımlarından birisi olacağını gösteriyor. Umarım bunu turizmin diğer bileşenleri ile ortak paydada toplayıp süreklilik arz ederek uzun yıllar bu kadim topraklarda görme ve yaşama şansımız olur.

Kader..

Coğrafya kaderdir. Bu sözü kimileri 14. yy düşünürlerinden olan İbni Haldun’un söylediğini dile getirir. Özet geçmek gerekirse ekolojik koşullar toplumun sosyolojik ve kültürel alt yapısının temellerini oluşturur. Bu sözün diğer sahibini ise ünlü Fransız komutan Napoleon Bonaparte olur. Kendisi bu sözü daha farklı bir anlam ile ifade etmiştir. ”Bir ülkenin politikalarını onun coğrafyası belirler” diyerek ülkenin bulunduğu coğrafyanın devletlerin siyasi hamleleri, toplumsal refahı ve yaşam tarzları üstünde nasıl etkin bir faktör olduğunu bize gösterir. Günümüzde coğrafya, kader ve politika bu üçü yanyana geldiğinde çok iç acıcı şeyler çağrıştırmıyor sanırım. Özellikle yaşadığımız coğrafya ve yakınlarında. Bu yüzyılın son dönem seslerinden olan Fas’ lı müzisyen Hindi Zahra ise bu konuyla alakalı biraz daha rahatlatıcı bir yaklaşımda bulunuyor. ”Coğrafya kaderinizi belirler, seyahat etmek kaderinizi değiştirir.” Şahsi fikrim, seyahat eden insanın dünya ile olan bağlarının çok daha fazla kuvvetlendiği yönünde. Kadercilik üzerinden yola çıkan bir insan ise bunun tam tersini savunabilir.

Kader senin seyahatindir aslında şeklinde. İbn Battuta “Yolculuk önce seni sözsüz bırakır sonra da iyi bir hikaye anlatıcısına dönüştürür” der. İster kader olsun ister olmasın seyahat etmek insanının kendi iç dünyasında sorgulamayı, öğrenmeyi, gözün gördüğünden öte kafamızı çevirip bakmayı öğretir. Gittiğim şehirde üstünde yürüdüğüm yoldan yüzlerce yıl önce başka insanlarında yürümüş olduğunu bilmek. Yaşanılan olayları yaşamları ilk ağızdan duyabilmek ve anlayabilmek ne güzel şeydir aslında. Yıllar önce Adıyaman’da gezerken Cendere çayı üstünde dolaştığımız köprünün Roma İmparatoru Septimius Severus zamanında Samsat’ta karargah kuran 16.Lejyon tarafından yapıldığını öğrendiğimde çok şaşırmıştım. İstanbul, Adıyaman, Doğu Roma üçlüsü arasında bağlantı kurmaya çalışırken yanımdaki rehber arkadaşım ”keşfetmenin en güzel yanı bu değil mi hayatta içinden çıkılamayacak en güzel şey tarih ve coğrafya” demişti. Bunu ancak seyahat ederek yaşayabiliyoruz. Dünya teknolojinin esiri olmuşken hava durumunu , yol durumunu, her türlü bilgiyi tek bir tuşla görebilme şansına sahibiz. Fakat hiçbiri gerçekten görmenin, yaşamanın ve nefes almanın yerini tutamıyor işte.

Düşünün, 1500 metre yükseklikte bulunan Sagalassos Antik Kentinde bir sabah, önünüzde uçsuz bucaksız bir manzara arkanızda Roma İmparatoru Marcus Aurelius zamanında yaptırılmış anıtsal bir yapı. Antoninler çeşmesi . 1800 yıldan beri var hala su akıyor ve siz bunu yaşama şansına sahipsiniz bu hayatta. Saraybosna’da şehrin ortasından geçen Miljacka Nehri üzerinde bir çok köprü bulunur. Latin köprüsü bunlardan bir tanesidir. Üstünde durduğunuzda sizin kaderinizi o an için değiştirmeyecek ama dünyanın kaderini değiştirmiş bir olayın yaşadığı noktada bulunursunuz. Sırp milliyetçisi Gavrilo Princip, Avusturya tahtının varisi Franz Ferdinand’ı 1914’te kemerli taş köprünün kuzey ucunda gerçekleşen suikastler zinciri sonucu öldürdü ve bölgenin ve dünyanın kaderini değiştirdi. Birinci dünya savaşının fitilini ateşleyen olaydı bu. Coğrafi şartlar ne kadar zorlu olursa olsun kader kelimesinin karşılığı insandır. Bunu iyi ya da kötü yapabilmek insanın kendisine bağlıdır. Bugün coğrafi olarak her türlü olumsuzluğu lehimize çevirecek olan zekaya ve kudrete sahibiz.

Peki ya insan olmanın kaderi hakkında ne yapıyoruz bu kocaman bir soru işareti kanımca. Dünyayı değiştirmenin yolu sanırım dünyamızı değiştirmekle başlıyor. Seyahat etmek, yol yapmak, keşfetmek ve bunu yaparken gidilen coğrafya ve insanlar ile bağ kurabilmek bu düşüncenin en büyük sağlaması. Yola çıkın dostlar kader hakkında iddialı olamam ama içinizde bir şeylerin iyi anlamda değişeceğinin garantisini verebilirim.